Vitaminen zijn essentiële bouwstenen die betrokken zijn bij tal van functies in ons lichaam. Zonder hen zouden wij, en vele andere levende wezens, niet kunnen overleven. De ontdekking van de vitaminen was een mijlpaal in de chemie en de medische wetenschap. Zo werden aan het begin van de 19e eeuw de afzonderlijke vitaminen ontdekt en geïsoleerd. De eerste was in 1912 vitamine B1, ook wel thiamine genoemd.
Wat zijn vitamines?
De Poolse biochemicus Casimir Funk veronderstelde in 1912 dat alle essentiële stoffen een NH2-groep bevatten. Daarom bedacht hij de term 'vitamine', afgeleid van het Latijnse 'vita' voor leven en 'amin' voor stikstofhoudend. Later onderzoek toonde echter aan dat lang niet alle vitamines stikstofhoudend zijn. Voorbeelden hiervan zijn vitamine A (retinol) en vitamine C (ascorbinezuur).
In totaal onderscheiden we 13 verschillende vitamines die essentieel zijn voor de mens, waaronder ook de provitamines.
Veel vitamines kan het menselijk lichaam niet zelf aanmaken. Dit vermogen zijn we in de loop van duizenden jaren evolutie kwijtgeraakt. Daarom is het essentieel, dus van levensbelang, dat we ze via onze voeding binnenkrijgen. Bij de mens worden van de 13 vitamines slechts 3 door ons lichaam zelf aangemaakt. Hiertoe behoren niacine, dat kan worden aangemaakt uit het aminozuur tryptofaan, vitamine K, dat gedeeltelijk in de darmen wordt aangemaakt met behulp van darmbacteriën, en vitamine D (D3), mits het lichaam voldoende wordt blootgesteld aan zonlicht.
De andere 10 kan het lichaam dus niet zelf aanmaken.
Vitaminen spelen dus een rol bij veel reacties in de stofwisseling. Hun taak bestaat uit het reguleren van de verwerking van koolhydraten, eiwitten en mineralen. Ze zorgen dus ook voor de energieopwekking, zodat ons lichaam al zijn taken kan vervullen. Vitaminen versterken bovendien het immuunsysteem, neutraliseren vrije radicalen, beschermen cellen tegen afsterven en zijn onmisbaar bij de opbouw van nieuwe cellen, bloedcellen, weefsel, botten en tanden, om maar een paar functies te noemen.
Ze worden onderverdeeld in twee categorieën: de in vet oplosbare en de in water oplosbare vitamines.
Fettlöslich
- Vitamine A (Retinol)
- Vitamine D (Calcitriol)
- Vitamine E (Tocoferol)
- Vitamine K (K1, K2)
Wasserlöslich
- Vitamine C (ascorbinezuur)
- Vitamine B1 (thiamine)
- Vitamine B2 (riboflavine)
- Vitamine B3 (nicotinezuur, niacine)
- Vitamine B5 (pantotheenzuur)
- Vitamine B6 (pyridoxine)
- Vitamine B7 (biotine, vitamine H)
- Vitamine B9 (foliumzuur)
- Vitamine B12 (cobalamine)
Provitamine
Provitaminen zijn voorlopers van vitamines en moeten eerst nog in vitamines worden omgezet om nuttig te zijn voor het lichaam.
- Provitamine A (α-, β- en γ-caroteen en β-cryptoxanthine) als voorloper van vitamine A
- Dexpanthenol kan worden omgezet in pantotheenzuur (vitamine B5).
- Provitamine D2 (ergosterol) is een voorloper van vitamine D2 (ergocalciferol).
- 7-Dehydrocholesterol ontstaat in de huid door UVB-straling, het provitamine D3
Vitamine en werking
De werking van vitamines in ons lichaam is zeer divers. Ze zijn namelijk betrokken bij duizenden processen en reacties in ons lichaam. Ze werken niet alleen onderling samen, maar ook met veel andere stoffen, zoals mineralen en sporenelementen. Hier volgen enkele voorbeelden.
- Vitamine E werkt samen met vitamine C; zonder deze kan vitamine E zelfs schadelijk zijn
- Vitamine A werkt samen met vitamine C; zonder deze kan vitamine A zelfs schadelijk zijn
- Vitamine D werkt samen met calcium en helpt bij de vorming van nieuw botweefsel
Dosering en biologische beschikbaarheid
De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamines wordt door de Europese Commissie geregeld in Verordening (EU) nr. 1169/2011. Dit is echter slechts een richtlijn, aangezien de werkelijke behoefte van persoon tot persoon kan verschillen.
Vitaminen kunnen bovendien in verschillende vormen voorkomen. Zo zijn er bijvoorbeeld meerdere vormen van vitamine B12, waarvan sommige goed door het menselijk lichaam worden opgenomen. Andere kunnen daarentegen slecht worden benut. Hier spreekt men ook wel van de zogenaamde biologische beschikbaarheid. Over het algemeen wordt echter nooit de volledige hoeveelheid ingenomen vitaminen door het lichaam opgenomen. Dit komt door de complexe stofwisselingsprocessen in het menselijk lichaam.
Vitamine in de hedendaagse voeding
Zeker is dat er tegenwoordig een ongekende verscheidenheid en keuze aan voedingsmiddelen is. Vroeger, dus 100 jaar geleden en meer, was vitaminegebrek de oorzaak van veel ziekten. Tegenwoordig zijn ziekten die te wijten zijn aan vitaminegebrek echter zeer zeldzaam. Toch moet je kritisch kijken naar de huidige ommekeer in de productie, zoals monoculturen en massaproductie.
Veel vitamines kan het lichaam niet zelf aanmaken
Veel voedingsmiddelen worden gekenmerkt door veredeling en massaproductie. Groenten, fruit en dierlijke producten worden door toevoeging van chemische stoffen geoptimaliseerd om zo snel mogelijk een zo hoog mogelijke opbrengst te genereren, want opbrengst = geld. Deze manier van voedselproductie heeft ook gevolgen voor de samenstelling ervan. Zo hoeven planten zich niet meer tegen ongedierte te beschermen, omdat dit met pesticiden in toom wordt gehouden. Ze produceren daardoor minder eigen plantaardige stoffen om zichzelf te beschermen. Bovendien zijn conventionele akkergronden meestal van slechte kwaliteit en verrijkt met chemische voedingsstoffen. Dieren worden in massahouderijen gefokt, op hun beurt behandeld met chemische stoffen (zoals antibiotica) en krijgen vaak een gebrekkige, niet-soortspecifieke voeding.
Iedereen zou dit in gedachten moeten houden en zich zelf een beeld en een mening vormen over de toch zo grote verscheidenheid aan voedingsmiddelen waaruit we kunnen kiezen.
Onze producten maken daarom voornamelijk gebruik van hoogwaardige grondstoffen en bioactieve vitaminevormen. Ze garanderen een betere kwaliteit, bevatten weinig schadelijke stoffen en hebben een hoger gehalte aan natuurlijke plantaardige stoffen.
Bronnen:
https://ec.europa.eu/food/safety/labelling_nutrition/vitamins_minerals_en
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32011R1169