Das Immunsystem und sein internes Netwerk

Hoe werkt het immuunsysteem? Leer het te begrijpen en te beïnvloeden.

De invloed van onze levensstijl en vooral onze voeding heeft een doorslaggevende invloed op onze stofwisselingsprocessen. Daaronder vallen niet alleen de spijsvertering, zoals de afbraak en opname van voedingsstoffen, maar ook de vele andere processen die elke seconde in ons lichaam plaatsvinden. Elke seconde worden er nieuwe bloedcellen gevormd en oude gerecycled. We verliezen duizenden huidcellen, die zich weer opnieuw regenereren. Spiercellen worden hersteld, het haar en de nagels groeien en nog veel meer.

Hoe werkt het immuunsysteem?

Het lichaam bevindt zich in een voortdurende evenwichtsoefening tussen afsterven en het aanmaken van nieuwe cellen, hormonen en weefsels.

Tot deze stofwisselingsprocessen behoren ook alle processen rondom het immuunsysteem. Ondanks duizenden onderzoeken en studies zijn lang niet alle geheimen rond de complexe wisselwerking van de immuunprocessen ontrafeld.

Om goed te kunnen functioneren heeft ons immuunsysteem een complex geheel van immuuncompetente systemen nodig, waaronder:

das Knochenmark
der Thymus
de lymfeklieren
die Milz
die Haut
de darmen en de darmflora
gespecialiseerde immuuncellen en boodschapperstoffen in het bloed

De taken van het immuunsysteem

Het immuunsysteem heeft heel specifieke taken in het lichaam, waaronder:

Behoud van natuurlijke barrières (huid, darmwand)
Screening op vreemde voorwerpen
Abwehrreaktionen einleiten
Herkennen en doden van gemuteerde cellen
Immuungeheugen beheren

Om al deze taken aan te kunnen, bestaat ons immuunsysteem uit twee delen: het niet-specifieke immuunsysteem en het specifieke immuunsysteem.

Het niet-specifieke immuunsysteem bestaat uit natuurlijke barrières (huid, darmwand) en een netwerk van afweercellen die alles wat vreemd is en aan een bepaald patroon kan worden toegewezen, aanvallen of het binnendringen in het lichaam voorkomen.

Het specifieke immuunsysteem bestaat uit cellen die zich kunnen aanpassen en leren. Het wordt aangestuurd door de thymus, die met behulp van de fagocyten een immuunspecifieke reactie in gang zet bij een aanval van schadelijke vreemde stoffen. Dit gebeurt bij een besmetting met griepvirussen; het lichaam maakt dan nieuwe immuuncellen aan die deze griepvirussen gericht neutraliseren. Dit proces kan echter enkele dagen in beslag nemen. Ook na de griep blijven deze cellen in het lichaam aanwezig en zorgen zo voor een soort geheugeneffect dat weken tot zelfs enkele jaren kan aanhouden. Bij een nieuwe besmetting met hetzelfde vreemde lichaam kan het immuunsysteem nu razendsnel reageren.

Het is belangrijk dat het immuunsysteem altijd in balans is; een te sterke of te zwakke immuunreactie is niet wenselijk.

Aandoeningen van het immuunsysteem

Ook ons immuunsysteem zelf kan storingen en afwijkingen vertonen; het is dan zelf ziek of uit balans. Daarbij kunnen veel factoren een positieve of negatieve invloed hebben op het immuunsysteem:

Levensstijl (stress, weinig slaap, gebrek aan beweging, topsport)
Medicijnen (antibiotica, pijnstillers, vaccinaties, hormoontherapieën)
Infecties (bacteriën, virussen, schimmels)
Milieugifstoffen (zware metalen, pesticiden, chemische stoffen)
Voeding (overvoeding, ondervoeding, verkeerde voeding)
Genotsmiddelen (drugs, alcohol, tabak)
Additieven (emulgatoren, smaakstoffen, kleurstoffen)
fysieke belasting (elektrosmog, straling)

De studies over de invloed van omgevingsfactoren en overdreven hygiëne zijn nog niet eenduidig. Het staat echter vast dat ook deze het immuunsysteem beïnvloeden. Bij allergieën reageert het immuunsysteem op dagelijkse vreemde stoffen, zoals pollen bij hooikoorts. Bij auto-immuunziekten bestrijdt het immuunsysteem ten onrechte de eigen lichaamscellen.

Hoe versterk ik mijn immuunsysteem

Het immuunsysteem kan alleen optimaal functioneren als het ook van de nodige voedings- en bouwstoffen wordt voorzien. Hiervoor is een volwaardige en evenwichtige gezonde voeding de sleutel. Maar ook voldoende rust en ontspanning zijn van cruciaal belang.

"Slaap beïnvloedt verschillende immuunparameters, wordt in verband gebracht met een verminderd infectierisico en kan de uitkomst van infecties en de reactie op vaccinaties verbeteren." The Sleep-Immune Crosstalk in Health and Disease. 1 juli 2019;99(3):1325-1380

Belangrijke factoren bij de keuze van voedingsmiddelen zijn dat deze vooral zo natuurlijk mogelijk moeten zijn. Vers fruit en groenten zijn rijk aan vitamines, mineralen en ook secundaire plantstoffen.

Ook verse, hoogwaardige oliën en een uitgebalanceerde aminozuurbalans ondersteunen het immuunsysteem en zijn belangrijk voor een optimale werking.

Hoe belangrijk gezonde voeding is voor het lichaam en het immuunsysteem, zag de Griekse geleerde Hippocrates al meer dan 2000 jaar geleden in.

"Laat voedsel je medicijn zijn en medicijn je voedsel", Hippocrates 460 v. Chr.

Hippocrates was van mening: "Gezondheid kan alleen worden behouden door een juiste mix van lichaamssappen, die natuurlijk sterk afhankelijk zijn van voeding en een natuurlijke levensstijl. Een verkeerde mix van lichaamssappen verstoort de levensharmonie en daarmee het evenwicht in het lichaam."

Hygiëne en het immuunsysteem

Hygiëne is vooral belangrijk voor het eerder genoemde niet-specifieke immuunsysteem. Een evenwichtige lichaamsverzorging kan de natuurlijke barrière, onze huid, ondersteunen en zo het binnendringen van schadelijke vreemde stoffen verminderen.

Vooral hygiëne in het intieme gebied is belangrijk, want daar bevinden zich naast de mond, oren en neus nog meer toegangspoorten tot het binnenste van ons lichaam.

Ook bij hygiëne is een gezond evenwicht belangrijk; overmatige hygiëne kan het immuunsysteem namelijk het vermogen ontnemen om zich aan te passen aan nieuwe situaties en ziekteverwekkers. Bovendien kan overmatig douchen (meerdere keren per dag) de natuurlijke beschermende barrière van de huid vernietigen.

Voeding ter ondersteuning van het immuunsysteem

Zoals al in het vorige hoofdstuk vermeld, is een gezonde en evenwichtige voeding essentieel om het immuunsysteem optimaal te ondersteunen. Maar wat verstaat men onder een gezonde voeding?

Hier zijn 8 eenvoudige regels waar je rekening mee moet houden:

Eet dagelijks 4-6 porties verse groenten en fruit.
Zorg ervoor dat je voldoende vezels binnenkrijgt (min. 30 g/dag).
Geef de voorkeur aan complexe koolhydraten uit volkoren- en zetmeelrijke voedingsmiddelen (aardappelen, rijst).
Eet niet meer calorieën dan je dagelijks nodig hebt.
Bereid je maaltijden zo dat de voedingsstoffen behouden blijven (niet te lang bakken).
Gebruik gezondheidsbevorderende vetten (omega-3 en omega-6).
Gebruik dierlijke voedingsmiddelen als voedingssupplement.
Drink voldoende water.

Geef me eens een appel

Invloed van sport op het immuunsysteem

Naast een gezonde en evenwichtige voeding speelt ook onze lichaamsbeweging een essentiële rol om het immuunsysteem optimaal te ondersteunen. Sport stimuleert belangrijke hormonen en stofwisselingsprocessen en helpt het lichaam vitaal te blijven. Buiten sporten heeft een positief effect op onze zuurstoftoevoer en vitamine D-spiegel. Vitamine D geldt als een van de immuunrelevante vitamines.

Onderzoeksresultaten tonen gunstige effecten aan van matige duurtraining op de werking van het immuunsysteem.

Bij matige sportieve activiteit kon in trainingsstudies een verbetering van de werking van het immuunsysteem worden vastgesteld.

Immunosenescentie wordt gedefinieerd als een ontregeling van het immuunsysteem als gevolg van het verouderingsproces. Recente gegevens tonen aan dat regelmatige lichaamsbeweging de regulering van het immuunsysteem kan verbeteren en het begin van immunosenescentie kan vertragen.

Herhaalde, zware trainingen, zoals je die vaak bij topsporters ziet, hebben daarentegen een negatief effect op het immuunsysteem. Zo kunnen aanhoudende zware belasting infecties en ontstekingsprocessen bevorderen.

Sporten en poseren tijdens het sporten met een Beyond Nutrition T-shirt

De rol van de darmflora

Het zogenaamde microbioom, ook wel darmflora genoemd, speelt een belangrijke rol voor het immuunsysteem. In onze darmen leven miljarden bacteriën die op een unieke manier met ons lichaam interageren. Een vezelrijke voeding helpt hier de darmflora en vooral de gezonde bacteriën te ondersteunen.

De invloed van de darmflora op ons algemene welzijn wordt momenteel intensief onderzocht. Die invloed is veel groter dan velen hadden verwacht.

Ze zorgen voor een goed functionerende en vreemde stoffen afstotende darmwand. Door de geoptimaliseerde opname van voedingsstoffen via de darmwand en het neutraliseren van schadelijke bacteriën speelt de darmflora een cruciale rol als onderdeel van het immuunsysteem.

De rol van micronutriënten

De juiste inname van micronutriënten, waaronder vooral vitamines, sporenelementen en secundaire plantstoffen, is essentieel voor een gezond immuunsysteem. Hier speelt het aspect van gezonde voeding en levensstijl weer een doorslaggevende rol.

De juiste balans aan micronutriënten is een belangrijke factor

Dat vitamines, sporenelementen en secundaire plantstoffen het immuunsysteem ondersteunen, is al door talrijke studies aangetoond. Je moet echter wel letten op de juiste balans, want vitamines, sporenelementen en secundaire plantstoffen hebben ook onderlinge wisselwerkingen en beïnvloeden zo onze stofwisselingsprocessen.

De volgende voedingsstoffen hebben een immuunversterkend effect:

Mineralen en sporenelementen	Vitamine	essentiële vetzuren	Aminozuren
Zink	Pro-vitamine A	Omega-3-vetzuren	essentiële aminozuren
Selen	Vitamine A	Omega-9-vetzuren	Arginin
Jod	Foliumzuur (B9)		Ornithine
Kupfer	Vitamine C		Cystein
Eisen	Vitamine D		Glutamine
Molybdeen	Vitamine E

Secundaire plantstoffen en het immuunsysteem, nieuwe inzichten

Steeds meer komen de ten onrechte als "secundair" bestempelde plantaardige stoffen in de schijnwerpers te staan. Dit zijn stoffen die de plant nodig heeft om zich tegen vijanden te beschermen of die als kleurstof dienen. Voor onze gezondheid spelen juist deze stoffen echter een cruciale rol, omdat ze invloed hebben op een groot aantal stofwisselingsprocessen.

Ze komen vooral voor in fruit, groenten, noten en peulvruchten.

De kennis over secundaire plantstoffen is de afgelopen jaren sterk veranderd. Elk jaar worden er steeds meer studies gepubliceerd over de werking van deze plantstoffen.

De nieuwe inzichten uit de metabolomica ondersteunen de waarde van polyfenolen uit vers fruit als mogelijke tegenmaatregelen tegen door training veroorzaakte veranderingen in het immuunsysteem (aangetoond door 4 studies).

Ze hebben waarschijnlijk een preventieve werking tegen verschillende soorten kanker en hebben vasculaire effecten, zoals verwijding van de bloedvaten en verlaging van de bloeddruk. Daarnaast hebben secundaire plantstoffen neurologische, ontstekingsremmende en antibacteriële effecten.

Fouten, wat klopt en wat niet

Vitaminen en mineralen hebben een positief effect op de duur van de infectie. - BEDINGT

Over het algemeen wordt deze bewering niet door studies gestaafd. Er zijn enkele uitzonderingen, zoals vitamine C, zink en selenium, waarbij de inname de duur van een infectie kan verkorten. Hierbij moet de juiste dosering en inname worden aangehouden. Andere voedingsstoffen kunnen ook een invloed hebben.

Hoog gedoseerde vitamines en mineralen maken me beter bestand tegen infecties. - FOUT

Nee, langdurig gebruik van hooggedoseerde vitamines en mineralen kan vaak meer kwaad dan goed doen. Er bestaan preventieve behandelingen, maar deze moeten met een specialist worden besproken.

Het innemen van preparaten is nodig om een optimale toevoer van micronutriënten voor het immuunsysteem te garanderen. - FOUT

Het innemen van supplementen is over het algemeen niet nodig voor gezonde mensen die letten op een gezonde voeding en levensstijl. Het gebruik van supplementen moet worden afgestemd op de individuele behoefte. Uitzonderingen zijn vitamine D en mensen die een speciaal dieet volgen of aandoeningen hebben die de opname van voedingsstoffen belemmeren.

Vitamine en mineralen ondersteunen mijn immuunsysteem. - JUIST

Het is wetenschappelijk onomstotelijk bewezen dat bepaalde vitamines, mineralen en sporenelementen het immuunsysteem ondersteunen zodat het gezond en optimaal functioneert. Een optimalisatie die verder gaat dan de natuurlijke optimale (of normale) toestand is echter niet mogelijk.