Was ist Kurkuma? Die goldene Wurzel der ayurvedischen Heilkunde

Wat is kurkuma? De gouden wortel uit de ayurvedische geneeskunde

De kurkuma-plant (Curcuma longa) komt uit India. Daar wordt ze al 5.000 jaar als heilige plant vereerd en behoort ze tot de gemberfamilie, ook wel Chinese wortel of gele gember genoemd. Al net zo lang wordt ze ook gebruikt in de Ayurveda, de Indiase geneeskunde. Kurkuma is een goudgele wortel die, gedroogd en verpulverd, de curry zijn karakteristieke kleur geeft.

Hoe gezond is kurkuma?

In India en China is kurkuma een eeuwenoude geneeskrachtige plant voor de behandeling van ouderdomsziekten. Kurkuma bevat tot 5% curcuminoïden en een etherische olie (tot 6%), die voornamelijk bestaat uit zingiberen, curcumol en tumeron.

Pas sinds kort wordt de geneeskrachtige werking van kurkuma ook in Europa medisch toegepast.

Het belangrijkste bestanddeel van de kurkuma-plant is curcumine (Engels: Curcumin). Curcumine is een fytochemicalië (Engels: phytonutrient) die kurkuma zijn goudoranje kleur geeft. Fytochemicaliën komen in alle planten voor; ze dienen daar als kleurstof of als afweerstof tegen ongedierte. Op het menselijk lichaam hebben deze stoffen een gezondheidsbevorderende werking.

In de medische wereld worden de positieve eigenschappen van secundaire plantstoffen als bewezen en algemeen erkend beschouwd. Ook het potentieel van curcumine is sinds 1987 door talrijke studies aangetoond. Deze tonen aan dat curcumine veelzijdige eigenschappen heeft. Hier staat vooral de factor als preventieve of begeleidende therapie op de voorgrond. Zo zijn er aanwijzingen gevonden die suggereren dat curcumine:

ondersteunt de spijsvertering.
Ontstekingsremmende, kankerbestrijdende en antioxiderende eigenschappen bezit.
als begeleidende therapie bij diabetes kan worden gebruikt
als begeleidende therapie bij Alzheimer-dementie kan worden ingezet
als begeleidende therapie bij arteriosclerose kan worden ingezet

Maar ook al is kurkuma, en dan met name curcumine, al veelbelovend getest in talrijke celcultuur- en dierproeven, moet je er rekening mee houden dat er doorgaans extreem hoge doseringen zijn gebruikt. Zulke hoge doseringen (tot enkele grammen pure curcumine) kan een mens niet via de voeding binnenkrijgen. Hiervoor zijn speciale preparaten in de vorm van extracten gebruikt.

Daarnaast is de biologische beschikbaarheid van curcumine sterk beperkt. Curcumine is een in vet oplosbare plantaardige stof, wat betekent dat het lichaam het alleen met behulp van vetzuren (zogenaamde lipiden) kan opnemen. Curcumine is daarom slecht oplosbaar in water en weinig stabiel. Er worden dus slechts zeer kleine hoeveelheden uit de darmen opgenomen en in de cellen opgenomen.

Alles super met Beyond Nutrition

Hoe kan ik kurkuma gebruiken? Veiligheid en dosering

Op basis van een 'No observed effect level' (NOEL) van 250 – 320 mg/kg lichaamsgewicht per dag en rekening houdend met een veiligheidsfactor is voor levensmiddelen een aanvaardbare dagelijkse inname van maximaal 0-3 mg curcumine per kg lichaamsgewicht per dag vastgesteld.

De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft de maximale dagelijkse dosis voor levensmiddelen vastgesteld op 3 mg curcumine per kg lichaamsgewicht.

Veel voedingssupplementen op de markt bevatten tegenwoordig doseringen die ver boven de vastgestelde maximumwaarden liggen. Doseringen van 500 mg curcumine en meer zijn geen zeldzaamheid.

Over het algemeen moet het gebruik van hooggedoseerde curcuminepreparaten met een specialist worden besproken.

Welke bijwerkingen heeft kurkuma?

Bij te hoge doseringen kurkuma of curcumine konden in enkele gevallen problemen met het maag-darmkanaal en de spijsvertering worden waargenomen. Over het algemeen is het gebruik van curcumine zeer veilig. In studies konden bij een inname van tot 12 g/dag gedurende 3 maanden geen bijwerkingen worden vastgesteld.

Kurkumin als additief

Kurkumin is goedgekeurd als additief en heeft het E-nummer Curcumin (E 100). Het gebruik van additieven is vastgelegd door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) in Verordening (EG) nr. 1333/2008.

Kurkumin wordt vaak gebruikt als kleurstof bij de kaasproductie.

Je vindt het als additief in talloze voedingsmiddelen. Vaak wordt het gebruikt als kleurstof bij de kaasproductie; hier is, afhankelijk van de bereiding, maximaal 100-150 mg/kg toegestaan.

Kurkuma in combinatie met vitamine D

Het is algemeen bekend dat secundaire plantstoffen en vitamines een natuurlijke synergie vormen. Dat betekent dat ze elkaar in hun werking aanvullen. Het is niet voor niets dat fruit en groenten zo gezond zijn, want daar zitten de genoemde vitale stoffen in.

Vooral vitamine D is hier erg interessant. Het heeft vergelijkbare eigenschappen als curcumine. Het is in vet oplosbaar, kan dus alleen met behulp van vetzuren door het lichaam worden opgenomen en heeft antioxiderende eigenschappen. Vitamine D ondersteunt het immuunsysteem en bevordert de vorming van botweefsel. Bovendien is het essentieel voor een normale spierfunctie. Een combinatie van beide stoffen is dus zinvol.

Voor een combinatie van kurkuma en vitamine D raden we Beyond Curcuma aan.

Actuele stand van zaken rond kurkuma

Ontstekingsremmende en antioxiderende eigenschappen

Door de antioxiderende eigenschappen van curcumine helpt het ontstekingsprocessen die door vrije radicalen in het lichaam worden veroorzaakt, te beteugelen. Het heeft dus, net als veel andere secundaire plantstoffen, ontstekingsremmende eigenschappen.

Een mix van kurkumapoeder, extract en piperine ontketent de volle kracht van curcumine.

Als antioxidant en dankzij de ontstekingsremmende eigenschappen kan het daarom bij vrijwel elk chronisch probleem (of de preventie daarvan) worden ingezet.

In een studie uit 1980 werden 18 patiënten met reumatoïde artritis behandeld met 1,2 g curcumine per dag. Het resultaat liet een trend naar verbetering van de klachten zien (Deodhar et al., 1980).

Antikankerogene eigenschappen (kankerverwekkendheid)

Onderzoek heeft aangetoond dat curcumine de vorming van kanker in het lichaam kan remmen. Daarom worden er momenteel nieuwe klinische studies uitgevoerd om dit effect verder te onderzoeken. Kanker ontstaat wanneer lichaamseigen cellen zich op eigen houtje, voortdurend en op een ongecontroleerde manier gaan delen. Curcumine grijpt hier in op de afwijkende celgroei en kan zo de vorming van tumorcellen remmen. Het werkt daarbij als een schakelaar voor speciale transcriptiefactoren. Deze transcriptiefactoren reguleren alle genen die nodig zijn voor de vorming van een tumor. Het schakelt de betreffende transcriptiefactoren uit om zo de groei en verspreiding van de kankercellen te beteugelen.

De kankerbestrijdende werking is onder andere onderzocht aan de hand van prostaatkanker. De werkzame stof in kurkuma verminderde in vitro de gevoeligheid van de androgeen- en epidermale groeifactorreceptor (downregulatie), remde de celvermenigvuldiging en de vorming van pro-inflammatoire boodschapperstoffen, en activeerde de mechanismen die leiden tot de dood van kankercellen. (Hasima en Aggarwal, 2012).

Bij 62 patiënten met huidkankerlaesies verbeterde een oraal toegediend alcoholisch extract, net als een plaatselijk preparaat van kurkuma, de klachten. De onaangename geur verdween bij 90% van de patiënten, de jeuk bij bijna iedereen. Bij ongeveer 10% van de patiënten nam de omvang van de huidlaesies af. Slechts bij één patiënt traden bijwerkingen op (vermoedelijk allergisch veroorzaakte jeuk) (Kuttan et al., 1987).

In 3 open studies bij patiënten met alvleesklierkanker werd aan 17 tot 25 patiënten per studie 8 g curcumine per dag toegediend. Deze hoge dosis curcumine werd niet altijd even goed verdragen door het maag-darmkanaal. Over het algemeen werd het effect op de kanker echter als gunstig beoordeeld (Dhillon et al., 2008, Epelbaum et al., 2010, Kanai et al., 2011).

Kurkumin en het immuunsysteem

Kurkumin heeft antimicrobiële en antioxiderende eigenschappen die het immuunsysteem actief ondersteunen in de strijd tegen vrije radicalen. Kurkumin werkt daarbij niet alleen, maar in combinatie met de ongeveer 300 andere secundaire plantstoffen, mineralen en vitamines die in de kurkumaplant voorkomen.

Kurkumin bij cognitieve aandoeningen

Kurkumin heeft de bijzondere eigenschap dat het de bloed-hersenbarrière kan passeren. Er is steeds meer bewijs dat het daardoor mogelijk bescherming kan bieden tegen neurodegeneratieve aandoeningen. Er is echter nog verder onderzoek nodig.

Curcumine en zwangerschap

Tijdens de zwangerschap bevindt het vrouwelijk lichaam zich in een uitzonderlijke toestand. De hele stofwisseling is erop afgestemd om de foetus van voedingsstoffen te voorzien en te beschermen. Ook veranderen veel andere stofwisselingsprocessen in het lichaam van de moeder. Studies met fytochemicaliën met betrekking tot de zwangerschap en de ontwikkeling van de foetus zijn zeer zeldzaam en volstaan niet voor een nauwkeurige inschatting.

Ook al is curcumine, zoals eerder beschreven, veelbelovend wat betreft de mogelijke positieve eigenschappen, moet je op basis van de huidige gegevens afzien van inname tijdens de zwangerschap. De hier genoemde studie biedt meer inzicht:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/MC7603145/

De biologische beschikbaarheid van curcumine

De biologische beschikbaarheid van curcumine is van nature sterk beperkt. Curcumine is een in vet oplosbare plantaardige stof, wat betekent dat het lichaam het alleen met behulp van vetzuren (zogenaamde lipiden) kan opnemen. Curcumine is daarom slecht oplosbaar in water en weinig stabiel. Er worden dus slechts zeer kleine hoeveelheden vanuit de darmen in de cellen opgenomen.

Zwarte peper verhoogt de biologische beschikbaarheid van curcumine ook aanzienlijk.

In de studie "Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcumin in animals and human volunteers" verhoogde de toediening van 20 mg piperine de biologische beschikbaarheid van curcumine met 2000% tijdens de eerste 1-2 uur na inname. Andere studies bevestigden bovendien de effectiviteit van zwarte peper als bio-enhancer.

Piperine vult curcumine aan, omdat het als secundaire plantstof ook gezondheidsbevorderende eigenschappen heeft.

Piperine is een secundaire plantstof die voorkomt in zwarte peper. Het dient daar als smaakstof en zorgt voor de scherpe smaak.

Een te hoge dosis piperine kan leiden tot irritatie van het maag-darmkanaal.

Volgens de EFSA is de huidige veilige inname van piperine een NOAEL van 5 mg/kg per dag. Houd er rekening mee dat een te hoge inname van piperine het maag-darmkanaal onnodig kan irriteren.

Slotwoord

Kurkuma en de daarin aanwezige curcumine behoren zonder twijfel tot de natuurlijke werkzame stoffen van de 21e eeuw. Daarom is het een vast onderdeel van het voedingsassortiment van Beyond Nutrition. We kunnen veel van de eerder genoemde eigenschappen natuurlijk niet zomaar op een voedingssupplement toepassen, maar over het algemeen geldt dat secundaire plantstoffen zoals curcumine gezondheidsbevorderende eigenschappen en nog onontdekt potentieel hebben.