Het verhaal van vitamine K2
Vitamine K werd in 1929 ontdekt als essentiële voedingsstof voor de bloedstolling. De ontdekking van vitamine K is grotendeels te danken aan de Deense wetenschapper Henrik Dam [1] te danken aan zijn werk over het sterolmetabolisme bij kuikens, waarvoor zorgvuldig gecontroleerd, deels vetarm voer nodig was (Dam, 1929). Dit leidde vaak tot inwendige bloedingen en andere symptomen die leken op scheurbuik, maar die, zoals Dam aantoonde, niet konden worden genezen met hoge doses vitamine C.
De vaststelling dat levertraanconcentraten (als bron van vitamine A en D) geen invloed hadden, maar dat granen en zaden wel een beschermende werking hadden, bracht Dam tot de veronderstelling dat het bloedingssyndroom werd veroorzaakt door een tekort aan een essentieel voedingsbestanddeel dat verschilde van de vitamines A, D en C. Dam stelde voor dat de bloedingsremmende factor een nieuwe in vet oplosbare vitamine was, die hij "stollingsvitamine" of vitamine K noemde.
Over de eerste ontdekking werd bericht in een Duits vakblad, waar het werd aangeduid als "coagulatievitamine". Daar komt ook de K in vitamine K vandaan.
Wat is vitamine K2
Vitamine K behoort tot de groep van in vet oplosbare (lipofiele) vitamines. Er zijn twee hoofdvormen van vitamine K:
- Vitamine K1 (fyllochinon): komt voor in plantaardige voedingsmiddelen zoals bladgroenten.
- Vitamine K2 (menaquinon): komt voor in dierlijke voedingsmiddelen en gefermenteerde voedingsmiddelen. Er zijn 2 vormen van vitamine K2: MK4 en MK7.
Fyllochinon (vitamine K1) wordt in de cellen van groene planten (chloroplasten) aangemaakt en speelt daar een rol bij het fotosyntheseproces. De vorming van menachinon (vitamine K2) gebeurt door bacteriën in onze darmen, zoals Escherichia coli en Lactobacillus acidophilus.
Vitamine K2 MK4 en MK7, welke is beter?
Twee vitamine K2-homologen, menachinon-4 (MK-4) en menachinon-7 (MK-7), worden door de voedingsindustrie gebruikt als voedingsstoffen en in voedingssupplementen. Om de biologische beschikbaarheid van MK-4 en MK-7 te onderzoeken, werd in een studie [2] 10 gezonde Japanse vrouwen kregen vitamine K2 toegediend. Na een toediening van 7 dagen, waarbij vijf vrouwen MK-4 en de andere vijf vrouwen MK-7 kregen, werd het volgende waargenomen:
- Het MK-4 in de voeding draagt niet bij aan de vitamine K-status, die wordt gemeten aan de hand van het vitamine K-serumgehalte.
- MK-7 verhoogt daarentegen het MK-7-serumgehalte aanzienlijk.
Je kunt dus stellen dat vitamine K2-MK7 een hoge biologische beschikbaarheid heeft en daarom de voorkeur verdient boven MK-4.
Vitamine K2-voorziening en dagelijkse behoefte
De Duitse Vereniging voor Voeding (DGE) adviseert een dagelijkse inname van 70 µg vitamine K2. Dit advies is echter gebaseerd op de kennis uit het jaar 2000. De EU-richtlijn adviseert een inname van 75 µg, terwijl in de Verenigde Staten (VS) een inname van 120 µg wordt aangegeven.
Een grootschalig meerjarig onderzoek (3) uit Denemarken onderzocht het verband tussen de inname van vitamine K1 via de voeding en kanker- en hart- en vaatziekten. Het verband tussen de inname van vitamine K1 en sterfte door hart- en vaatziekten was aanwezig in alle subpopulaties, terwijl het verband met sterfte door kanker alleen gold voor huidige/voormalige rokers. De geschatte dagelijkse inname om de positieve effecten te bereiken lag tussen 150-200 µg.
Op basis van de beschikbare gegevens kan dus een dagelijkse hoeveelheid van 150-200 µg via de voeding worden aanbevolen. Deze hoeveelheid zit ongeveer in 100 g spinazie, 150 g broccoli of veldsla. Houd er echter rekening mee dat door de verwerking van de voedingsmiddelen (bijv. koken, garen, langdurige of slechte opslag) een groot deel van de voedingsstoffen verloren gaat.
Hoe werkt vitamine K2?
De wetenschappelijk bewezen werking van vitamine K2 is erkend door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA). De volgende effecten van vitamine K2 zijn opgenomen in de Europese "Gezondheidsclaims"Verordening als volgt vastgesteld:
- Vitamine K draagt bij aan een normale bloedstolling
- Vitamine K draagt bij aan het behoud van normale botten
Verdere studies tonen echter aan dat de positieve eigenschappen van vitamine K veel verder gaan dan de effecten die momenteel door de EFSA worden erkend.
K2 voor de gezondheid van het hart: een fundament van bewijs [4]
De ontdekking van de rol van vitamine K-afhankelijke eiwitten in processen die verder gaan dan de bloedstolling, en de identificatie van verschillende isovormen van vitamine K in de afgelopen decennia hebben met name vitamine K2 (menaquinon) naar voren gebracht als een belangrijke voedingsstof voor de cardiovasculaire gezondheid. Dit is vooral te danken aan de lange halfwaardetijd van K2 en zijn extrahepatische activiteit.
De resultaten van een gepubliceerd, gerandomiseerd, dubbelblind klinisch onderzoek van Knapen et al. [5] tonen aan dat vitamine K2 (MK-7) de cardiovasculaire gezondheid verbetert wanneer het gedurende drie jaar dagelijks in doses van 180 μg wordt ingenomen door een gezonde populatie.
Een ander placebogecontroleerd, gerandomiseerd klinisch onderzoek [6] met een follow-up van een jaar toonde eveneens een cardiovasculair voordeel aan na K2-suppletie bij beide geslachten onder 243 proefpersonen. Hier werd ook telkens 180 μg vitamine K2 (MK-7) toegediend.
Het K2-mechanisme en de gezondheid van de hersenen
Vitamine K2 speelt ook een rol bij de synthese van sfingolipiden, een belangrijke klasse van lipiden (vetzuren) die in hoge concentraties in de celmembranen van de hersenen voorkomen.
Oorspronkelijk werden sfingolipiden gewaardeerd vanwege hun rol als essentiële structurele componenten van celmembranen, maar inmiddels is bekend dat ze betrokken zijn bij belangrijke cellulaire processen zoals signaaloverdracht, proliferatie, differentiatie, senescentie, transformatie en overleving van hersencellen.
De afgelopen jaren hebben studies veranderingen in het sfingolipidenmetabolisme in verband gebracht met leeftijdsgebonden cognitieve achteruitgang en neurodegeneratieve aandoeningen zoals Alzheimer en Parkinson [7] [8].
Het verband tussen vitamine K2 en de ziekte van Alzheimer
Er zijn maar weinig onderzoeken gedaan naar de effecten van een vitamine K-tekort op de hersenfunctie, dus het is tot op heden omstreden of een vitamine K-tekort verband houdt met cognitieve achteruitgang.
In verdere studies [9] [10] [11] werd bij een bevolkingsgroep van 65 jaar en ouder een direct verband aangetoond tussen een lage vitamine K-inname of serumconcentratie en een verslechtering van de cognitieve en gedragsmatige prestaties.
Natuurlijke bronnen van vitamine K en voedingsmiddelen
Vitamine K, of het nu K1 of K2 is, komt voor in veel lekkere en gezonde voedingsmiddelen.
Vitamine K1 Bronnen per 100 g:
- Peterselie 700 µg
- Spinazie 280 µg
- Grünkohl 250 µg
- Feldsalat 180µg
- Brokkoli 120 µg
Vitamine K2-bronnen per 100 g:
- Natto (gefermenteerde sojabonen uit Japan hebben veruit het hoogste vitamine K2-gehalte met >500 µg per 100 g)
- gefermenteerde* producten zoals kaas, yoghurt, zuurkool, kimchi
- Fleisch vom Weidenvieh
- Eier
*Bij gefermenteerde producten kan het vitamine K2-gehalte sterk variëren!
Een evenwichtige en gevarieerde voeding is dus de beste manier om je vitamine K-balans op peil te houden.
Bronnen
[1] Vitamine K-metabolisme (Springer Verlag)
[2] Vergelijking van de biologische beschikbaarheid van menaquinon-4 en menaquinon-7 bij gezonde vrouwen
[3] Verband tussen de inname van vitamine K1 en sterfte in het Deense Diet, Cancer, and Health-cohort
[4] Steeds meer bewijs van een bewezen mechanisme toont aan dat vitamine K2 invloed kan hebben op gezondheidsproblemen die verder gaan dan botten en hart- en vaatziekten
[5] Knapen MH, Braam LA, Drummen NE, Bekers O, Hoeks AP, Vermeer C. Suppletie met menaquinon-7 verbetert de arteriële stijfheid bij gezonde postmenopauzale vrouwen. Een dubbelblind gerandomiseerd klinisch onderzoek. Thromb Haemost. 2015;113(5):1135-1144. doi:10.1160/TH14-08-067.
[6] Vermeer C, Vik H. Effect van menaquinon-7 (vitamine K2) op de vasculaire elasticiteit bij gezonde proefpersonen: resultaten van een eenjarig onderzoek
[7] Ferland G. 2012. Vitamine K, een opkomende voedingsstof voor de hersenfunctie.
[8] Alisi L, Cao R, De Angelis C, et al.. De relaties tussen vitamine K en cognitie: een overzicht van het huidige bewijs.
[9] Kalaria RN, Maestre GE, Arizaga R, et al.. De ziekte van Alzheimer en vasculaire dementie in ontwikkelingslanden: prevalentie, behandeling en risicofactoren
[10] Murphy MP, LeVine H, 3e. De ziekte van Alzheimer en het amyloïde-bèta-peptide.
[11] Presse N, Shatenstein B, Kergoat MJ, Ferland G. Lage vitamine K-inname bij thuiswonende ouderen in een vroeg stadium van de ziekte van Alzheimer. J Am Diet Assoc. (2008)